Tử vi và chiêm tinh phương Tây khác gì nhau?

Nhiều người Việt vừa biết mình “tuổi Ngọ, Mệnh có Thái Dương”, vừa biết mình “cung Bảo Bình”. Trong tiếng Anh, cả hai thứ đều được gọi chung là astrology, nên không ít người nghĩ đây là hai phiên bản của cùng một môn. Thực ra, tử vi đẩu số và chiêm tinh phương Tây là hai truyền thống riêng, lớn lên ở hai nền văn hóa, dùng hai loại lịch và hai cách hiểu rất khác về “ngôi sao”.

Bài viết so sánh hai hệ thống một cách tôn trọng cả hai, để bạn biết mỗi bên đang nói về điều gì và không trộn lẫn chúng khi đọc.

Tóm tắt

• Tử vi dựa trên âm lịch và can chi; chiêm tinh phương Tây dựa trên vị trí Mặt Trời và các hành tinh trên hoàng đạo, gắn với dương lịch.
• Phần lớn “sao” trong tử vi là những điểm tính theo công thức; chiêm tinh phương Tây dùng vị trí thật của các thiên thể lúc sinh.
• Cả hai đều chia lá số thành 12 phần, nhưng 12 cung tử vi là 12 lĩnh vực đời sống, còn chiêm tinh có cả 12 cung hoàng đạo lẫn 12 nhà.
• Hai bên đọc thời gian khác nhau: đại vận, tiểu vận, lưu niên so với các phép quá cảnh và tiến triển của hành tinh.

Nguồn gốc và nền lịch

Tử vi đẩu số tương truyền do Trần Đoàn thời Tống hệ thống lại (xem nguồn gốc tử vi đẩu số). Nền tảng của nó là âm dương, ngũ hành và hệ can chi. Dữ liệu đầu vào là năm, tháng, ngày âm lịch, giờ sinh theo mười hai giờ (mỗi giờ hai tiếng) và giới tính. Năm tử vi đổi vào Tết, không phải ngày 1 tháng 1, nên người sinh trước Tết thuộc năm can chi trước. Bài xem tử vi theo âm lịch hay dương lịch giải thích kỹ điểm này.

Chiêm tinh phương Tây có gốc từ thuật xem điềm trời của vùng Lưỡng Hà, rồi được định hình thành lá số cá nhân trong thời kỳ Hy Lạp hóa quanh vùng Địa Trung Hải, trước khi truyền sang thế giới Hồi giáo và châu Âu. Hệ phổ biến nhất hiện nay dùng hoàng đạo nhiệt đới: vòng hoàng đạo chia làm 12 cung, mỗi cung 30 độ, tính từ điểm xuân phân. Vì thế Mặt Trời vào cung Bạch Dương quanh ngày 20 hoặc 21 tháng Ba mỗi năm. Chiêm tinh Ấn Độ thì dùng hoàng đạo theo các chòm sao thật, nên ngày đổi cung lệch đi khá nhiều.

“Sao” ở mỗi bên là gì

Trong tử vi, Tử Vi được an từ cục và ngày sinh âm lịch, rồi mười ba chính tinh còn lại xếp theo những khoảng cách cố định. Các phụ tinh an theo can năm, chi năm, tháng, ngày, giờ. Tên sao mượn từ bầu trời: bảy cái tên Tham Lang, Cự Môn, Lộc Tồn, Văn Khúc, Liêm Trinh, Vũ Khúc, Phá Quân vốn là tên gọi bảy ngôi sao chòm Bắc Đẩu trong truyền thống Đạo giáo. Nhưng vị trí của chúng trên lá số là kết quả của phép tính, không phải quan sát. Ngay cả Thái Dương và Thái Âm trên lá số cũng không đi theo mặt trời, mặt trăng thật.

Chiêm tinh phương Tây thì ngược lại: nó dùng vị trí thật của Mặt Trời, Mặt Trăng và các hành tinh tại thời điểm sinh, tính theo lịch thiên văn. Bên cạnh đó có vài điểm tính toán như cung Mọc (điểm hoàng đạo mọc ở chân trời phía đông) hay các điểm giao của quỹ đạo Mặt Trăng. Quan hệ giữa các hành tinh được đọc qua góc chiếu: trùng tụ, đối đỉnh, vuông góc, tam hợp.

12 cung, 12 cung hoàng đạo và 12 nhà

Lá số tử vi có 12 ô ứng với 12 địa chi. Cung Mệnh được an vào một ô theo tháng và giờ sinh, rồi các cung Phụ Mẫu, Phúc Đức, Điền Trạch… nối tiếp, mỗi cung một lĩnh vực đời sống (xem 12 cung trong lá số tử vi).

Chiêm tinh phương Tây có hai vòng mười hai tách biệt. Vòng thứ nhất là 12 cung hoàng đạo như Bạch Dương, Kim Ngưu, Song Tử, mô tả phẩm chất. Vòng thứ hai là 12 nhà, mô tả lĩnh vực đời sống: bản thân, tiền bạc, gia đình, đối tác, sự nghiệp… Vị trí các nhà phụ thuộc giờ và nơi sinh, và có nhiều hệ chia nhà khác nhau. Vì vậy “cung hoàng đạo” của phương Tây không tương đương “cung” trong tử vi. Nhà thứ nhất gần với ý cung Mệnh, nhà thứ bảy gần với cung Phu Thê, nhà thứ mười gần với cung Quan Lộc, nhưng thứ tự và cách tính khác nhau, nên không nên ghép một đối một.

Đẩu Số cũng có mục 12 cung hoàng đạo cho những ai muốn đọc theo lối phương Tây.

Hai cách đọc thời gian

Tử vi đọc thời gian theo chu kỳ dựng sẵn từ lá số gốc. Đại vận là các giai đoạn mười năm, bắt đầu từ cung Mệnh ở tuổi bằng số cục rồi đi qua từng cung. Tiểu vận chuyển mỗi năm một cung. Lưu niên thêm các sao lưu theo can chi của năm đang xem. Tất cả đều suy ra từ cấu trúc lá số và lịch can chi, không cần biết các hành tinh hôm nay đang ở đâu.

Chiêm tinh phương Tây đọc thời gian bằng bầu trời đang chuyển động. Phép quá cảnh (transit) so vị trí hành tinh hiện tại với lá số gốc. Phép tiến triển (progression) phổ biến lấy mỗi ngày sau khi sinh tương ứng một năm cuộc đời. Lá số hồi quy Mặt Trời được lập cho mỗi dịp sinh nhật.

Ví dụ giả định: một người, hai cách nhìn

Đây là tình huống giả định. Giả sử chị Lan sinh vào đầu tháng Hai dương lịch, vài ngày trước Tết, lúc khoảng 8 giờ sáng.

• Theo chiêm tinh phương Tây, Mặt Trời của chị ở cung Bảo Bình (khoảng 20 tháng Một đến 18 tháng Hai). Cung Mọc phải tính theo giờ và nơi sinh chính xác.
• Theo tử vi, vì sinh trước Tết, chị thuộc năm can chi của năm trước, thường là tháng Chạp âm lịch. Tám giờ sáng là giờ Thìn.

Nếu chị sinh lúc 9 giờ 30 thay vì 8 giờ, cung Mặt Trời không đổi. Cung Mọc có thể đổi, vì trung bình khoảng hai tiếng nó lại sang cung mới, tùy vĩ độ. Còn trong tử vi, giờ sinh chuyển sang giờ Tỵ, cung Mệnh lùi một ô theo chiều nghịch, cả mười hai cung xoay theo, và các sao an theo giờ cũng đổi chỗ. Ví dụ nhỏ này cho thấy hai hệ thống nhạy với giờ sinh theo những cách khác nhau, và vì sao giờ sinh quan trọng ở cả hai.

Những điểm chung

• Cùng ghi lại một khoảnh khắc sinh thành một sơ đồ mười hai phần mang tính biểu tượng.
• Cùng một hình học vòng tròn. Ba cung tam hợp trong tử vi cách nhau bốn ô, tức 120 độ, đúng như góc tam hợp của chiêm tinh; cung xung chiếu cách sáu ô, tức 180 độ, như góc đối đỉnh (xem tam hợp, xung chiếu là gì).
• Cùng đọc theo tổ hợp. Không bên nào kết luận từ một yếu tố đơn lẻ.
• Cùng là di sản văn hóa để chiêm nghiệm, không phải khoa học thực nghiệm. Hai hệ thống không kiểm chứng được lẫn nhau, và trộn chúng trong một lời luận thường chỉ gây rối. Tốt hơn là chọn một khung cho mỗi câu hỏi.

Bắt đầu với lá số tử vi của bạn

Nếu bạn đã quen với cung hoàng đạo của mình, hãy thử nhìn bản thân qua một lăng kính khác: lập lá số tử vi để xem cung Mệnh, các chính tinh và đại vận của bạn, hoặc đọc tử vi hằng ngày để làm quen với cách tử vi nói về thời gian.

Nội dung mang tính tham khảo, chiêm nghiệm.